Amerykańscy badacze sprawdzili, jak po pięciu latach wygląda węch u osób, które w pandemii straciły go z powodu COVID-19. Prawie 56% ankietowanych nadal nie odzyskało go w pełni. To jak dotąd najdłuższa obserwacja tego typu, a wstępny raport ukazał się w czasopiśmie „Otolaryngology–Head and Neck Surgery”.

Co pokazała ankieta

Zespół z Virginia Commonwealth University prowadzi od początku pandemii bazę pacjentów z utratą węchu po COVID-19. W 2020 roku zebrał dane od ponad 2 tys. dorosłych, którzy mieli pozytywny test i sami zgłosili problem z węchem. Później badacze wracali do nich z kolejnymi ankietami, po dwóch i po pięciu latach od zachorowania.

W ankiecie po dwóch latach odpowiedziało 267 osób. Pełne odzyskanie węchu zgłosiło 38,2%, częściowe 54,3%, a brak poprawy lub pogorszenie 7,5%. Ostatnia runda, z końca 2025 roku, objęła 419 osób. Pełny powrót węchu deklarowało 44,2%, częściowy 48,4%, a brak poprawy 7,4%.

Różnice między tymi etapami są niewielkie. Badacze wnioskują, że szanse na poprawę wyraźnie maleją po około dwóch latach. Osoby, które do tego czasu wyzdrowiały, zwykle zachowywały węch. Większość pozostałych nie zaobserwowała istotnych zmian także po pięciu latach.

Wiek ma znaczenie

Wśród uczestników poniżej 40. roku życia pełne odzyskanie węchu zgłosiło 61,7%, a wśród starszych tylko 34%. Autorzy sugerują, że młodsze organizmy lepiej regenerują komórki układu węchowego. Zespół nie znalazł natomiast związku między powrotem węchu a początkowym nasileniem utraty, hospitalizacją z powodu COVID-19 czy chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca lub choroby układu oddechowego.

Dlaczego to nie jest drobiazg

Zaburzenia węchu wpływają na codzienne bezpieczeństwo i samopoczucie. Pacjenci martwią się, że nie wyczują ulatniającego się gazu, dymu, zepsutego jedzenia ani własnego zapachu. Dr Evan Reiter zwraca uwagę, że także częściowe lub zniekształcone odczuwanie zapachów może powodować stres. Gdy posiłki zaczynają nieprzyjemnie pachnieć i smakować, pojawić się mogą utrata apetytu, niedobory żywieniowe, niezamierzone chudnięcie i objawy depresyjne.

Dr Daniel Coelho podsumował to tak: „Nie wolno nam zostawiać tych ludzi samym sobie”.

Leczenie i co z tego wynika w Polsce

Obecnie stosuje się głównie trening węchowy. Pacjent regularnie wącha wybrane, wyraźnie różne zapachy, na przykład cytrynę, miętę pieprzową czy masło orzechowe, co ma pobudzać szlaki nerwowe i „uczyć” mózg na nowo. Badacze apelują o wczesne monitorowanie objawów i szybkie wdrażanie terapii, bo to może być najważniejszy okres dla powrotu węchu. Pracują też nad ukierunkowanymi metodami leczenia, w tym nad neuroprotezą nosa.

Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim sygnał, że przewlekłe zaburzenia węchu po COVID-19 nie są rzadkością. Badanie dotyczy jednak amerykańskich ochotników, którzy sami zgłosili problem, a w kolejnych ankietach odpowiadało mniej osób niż na początku. Wyników nie należy więc automatycznie przenosić na całą populację, także w Polsce czy w UE. Raport jest też wstępny.

Jeśli po przechorowaniu COVID-19 węch nie wraca albo jest zniekształcony, warto zgłosić się do lekarza rodzinnego lub laryngologa. Specjalista oceni sytuację i może zaproponować trening węchowy. Do czasu poprawy dobrze jest też zadbać o bezpieczeństwo w domu, na przykład zamontować czujnik gazu i dymu oraz zwracać uwagę na daty przydatności produktów.

Źródło: Medical Xpress – „Survey on COVID-19 smell loss reveals over 50% of respondents still have symptoms after 5 years”